POZGŁOS
autorski podcast Remigiusza Różańskiego
o życiu muzycznym Poznania
„Nie mam definicji jazzu. Jazz jest po prostu jazzem i może w siebie wchłonąć setki tysięcy różnych rzeczy” – mówił w jednym z wywiadów Jan Ptaszyn Wróblewski. Stąd wielce popularna, orbitująca wokół głównego nurtu fala wykonawców włączyła do języka jazzu zwroty z narzeczy hip-hopu, elektroniki, a nawet – o zgrozo – popu. Oczywiście, są krytycy, dla których tak sformatowany język jest jedynie pidżynem: mową pomocniczą, która może i uławia komunikację z osobami spoza bańki, lecz robi to kosztem uproszczeń i ograniczeń. Czy jest to stwierdzenie usprawiedliwione, czy raczej zjadliwe, warto zweryfikować na drodze własnych poszukiwań. Na szczęście w Poznaniu nie brakuje miejsc, w których można zacząć eksplorować to pole. Obok klubów jazzowych, takich jak Blue Note czy niedawno otwarty Roose, istnieją instytucje kultury animujące tę część sceny. Jedną z nich jest Centrum Kultury Zamek.
W tym roku przypada jubileusz dziesięciolecia JazZamku. Pomysł na całoroczny przegląd jazzowy pojawił się w 2015 roku w głowie Bożeny Szoty, kierowniczki działu programów muzycznych i performatywnych.
– Po siedmiu latach festiwalu Ethno Port, gdzie udawało mi się włączać do programu koncerty, podczas których muzyka etniczna splatała się z jazzową, doszłam do wniosku, że w Poznaniu brakuje stałych cykli poświęconych w całości tej drugiej. Oczywiście, tuż obok znajduje się Blue Note, jednak miałam wrażenie poparte przez rozmowy z publicznością, że istnieje zapotrzebowanie na koncerty w atmosferze innej niż klubowa – mówi Szota. Miejscem spotkań z jazzem stała się wówczas Sala Wielka (czasem Sala pod Zegarem), mogąca pomieścić ponad czterysta osób i co ważne, o znakomitej akustyce.
O tym, że miejsce wpływa na przebieg i odbiór wydarzenia, przekonują sami muzycy.
– Często o tym rozmawiamy i na przestrzeni lat utwierdziliśmy się w przekonaniu, że nie lubimy grać koncertów plenerowych. Cieszymy się z nich i uważamy je za fajne, ale nie są to dla nas idealne warunki – tłumaczy Franciszek Wicke, członek kwintetu Blu/Bry, który zagra podczas kolejnej odsłony JazZamku.
Koncert „Sisters in Jazz – Polish Edition” | foto Sławek Wąchała
Organizatorki koncertów w CK Zamek dokładają wszelkich starań, by zapewnić występującym jazzmanom i jazzmankom odpowiednie warunki do instrumentalnych popisów. – Artyści odwiedzający nas po raz pierwszy, są pod ogromnym wrażeniem budynku i jego wnętrza oraz profesjonalizmu ekipy technicznej. Wystrzegamy się opóźnień i zawsze jesteśmy przygotowani do przeprowadzenia próby. Dlatego muzycy chcą do nas regularnie wracać – dodaje kuratorka JazZamku.
W gościnne progi Zamku kilkukrotnie przyjmowano choćby Adama Bałdycha. To właśnie występ tego wirtuoza skrzypiec z tercetem Helgego Liena zainaugurował cykl. Zaczęli z wysokiego C. Jak pisał dziennikarz muzyczny Sebastian Gabryel: „Pierwsza odsłona JazZamku nie pozostawia wątpliwości, że od tej pory wszystkie miejsca w Poznaniu, w których słychać jazz, mogą czuć się zagrożone”.
Szota od początku chciała programować JazZamek w kontrze do festiwali firmowanych nazwiskami zagranicznych gwiazd.
– Odczuwałam niedosyt koncertów rodzimych artystów i artystek, szczególnie tych wywodzących się z Poznania. Początkowy plan zakładał więc promocję polskiej muzyki jazzowej i poświęcanie uwagi świeżym kompozycjom mało znanych jazzmanów i jazzmanek – opowiada kierowniczka działu programów muzycznych. Dlatego poznańska publiczność mogła uczestniczyć w ogrywaniu debiutanckiego materiału przez Kasia Pietrzko Trio i Stanisław Słowiński Quintet, czy też śledzić pierwsze kroki stawiane przez uczniów szkoły muzycznej przy Solnej.
Nie znaczy to jednak, że JazZamek został zajęty przez debiutantów. W ciągu dziesięciu lat w zamkowych murach pojawiały się również legendy sceny: od prominenta yassu Mikołaja Trzaski, przez czołową rodzimą wokalistkę jazzową Urszulę Dudziak, po współtwórcę historii polskiego jazzu, saksofonistę Andrzeja Olejniczaka. W programie JazZamku tradycja przeplata się z nowoczesnością, główny nurt mija się z awangardą, jak w kalejdoskopie mieszają się różne nurty muzyczne.
Jednego wieczora w Sali Wielkiej rozbrzmiewa improwizowana elektronika Głupiego Komputera, a drugiego niesie się śpiew chóru Współgłosy, tworzonego przez Marcela Balińskiego i osoby uczestniczące w Warsztatach Terapii Zajęciowej „Frajda”.
Polifonia jest naturalnym stanem JazZamku. – Nie chciałam zamykać się w sztywnych ramach. Zależało mi, by dać sobie wolność programowania, a artystom wolność prezentowania muzyki. Sama wychowałam się na muzyce lat 90., uczestniczyłam w Poznań Jazz Fair i jednocześnie śledziłam popularną wówczas scenę yassową. Można więc powiedzieć, że poruszałam się między mainstreamem a awangardowym, poszukującym jazzem i to ze mną zostało. Dlatego w ramach JazZamku chciałam pokazać różnorodność muzyki jazzowej oraz udowodnić osobom nieprzekonanym, że nie musi być ona hermetyczna i niezrozumiała. Międzypokoleniowość oraz wielogatunkowość, przenikanie się światów jazzu, poezji, folku i elektroniki stanowią o sile naszego cyklu, który nie jest tylko dla wtajemniczonych – przekonuje Szota.
Urszula Dudziak na JazZamek | foto Maciej Kaczynski
Założenia cyklu skupia w sobie jak w soczewce twórczość poznańskiego kwintetu Blu/Bry. – Sam już nie wiem, czym jest jazz i prawdę mówiąc, nie chcę wiedzieć. Cieszy mnie, że przekraczamy bariery. Każdy słuchacz może znaleźć coś dla siebie, niezależnie od tego, czy ma background rockowy, czy może ambientowy. To, że tyle się pod parasolem jazzu mieści, jest dla mnie ekscytujące – mówi basista Blu/Bry, dodając: – Sami czerpiemy z wielu gatunków. Każdy z naszej piątki ma wkład w kompozycję, a zarazem słucha nieco innej muzyki. Ja na przykład lubię folk i alternatywę, ktoś inny hip-hop i elektronikę. Staramy się to ubrać we wspólny język. Nie gramy swingu, ale nie jesteśmy też wyjątkowo abstrakcyjni i ciągle eksperymentujemy z brzmieniem.
Blu/Bry wpisuje się w nurt rozwijającego się w zawrotnym tempie młodego polskiego jazzu. Jak przyznaje Wicke, ów twórczy ferment można uznać za fenomen.
– W ostatnich latach zarówno w internecie, jak i w realu, widzę wzrost zainteresowania jazzem wśród młodych ludzi. To jest ciekawe o tyle, że studiując w Danii i przebywając za granicą, nie widzę podobnego ożywienia. Wiele miejsc w Polsce ma stałą, oddaną widownię. Niedawno graliśmy w olsztyńskim MOK-u w ramach cyklu Pora na JAZZ, gdzie usłyszałem, że wszystkie koncerty się wyprzedają. Młodzi, którzy dopiero wchodzą w ten świat, przychodzą na wydarzenia ze starszymi, którzy są autentycznie ciekawi, co proponuje nowa fala – mówi muzyk.
Jazzamek | foto Jacek Mójta
Na niejednolity przekrój publiczności wskazuje również kuratorka JazZamku. – Odwiedzają nas osoby z różnych pokoleń. Często też, co bardzo mnie cieszy, znajdują się wśród nich muzycy. O ile kiedyś mówiło się, że nikt nie chodzi na koncerty kolegów i koleżanek, o tyle dzisiaj uczestniczą w nich, inspirując siebie nawzajem. Część publiczności stanowią osoby mieszkające w Poznaniu, część przyjeżdża specjalnie spoza miasta. To naprawdę różnorodna grupa.
Pomysłodawczyni cyklu podkreśla, że frekwencji jazzamkowych wydarzeń nie sposób porównać z wynikami dużych festiwali muzycznych, jednocześnie zauważając wzrost zainteresowania jazzem.
– Zdarzały się koncerty, na których było pięćdziesiąt osób i takie, na których było nawet trzysta. Odbiorcy jazzu istnieją, choć ich przyciągnięcie nie zawsze jest łatwe. Kiedy zapraszamy mało rozpoznawalnych artystów, musimy włożyć dużo wysiłku w promocję wydarzenia. Szczególnie, że klubów muzycznych, nie tylko jazzowych, oraz muzycznych cykli nam w mieście przybyło – mówi kuratorka JazZamku.
W obliczu gwałtownego przekształcania krajobrazu medialnego mogłoby się zdawać, że zasady promocji wydarzeń muzycznych uległy przenicowaniu. Znajomość mechanizmów mediów społecznościowych i internetu jest przydatna, lecz w wypadku JazZamku największą skuteczność wciąż wykazuje stary dobry marketing szeptany.
Dobre słowo o cyklu głoszą przede wszystkim jego stali bywalcy, tworzący własną mikrospołeczność.
Szota: – Stała publiczność cyklu ma rozległą wiedzę na temat muzyki jazzowej. Jestem pod wielkim wrażeniem, gdy przysłuchuję się rozmowom, starając się, żeby w ramach JazZamku odbywały się przede wszystkim koncerty promujące nowe albumy lub materiały, który jeszcze nie były prezentowane w Poznaniu. Po każdym występie słuchacze i słuchaczki mogą porozmawiać z artystami i podzielić się wrażeniami. Są bardzo otwarci. Poznańska publiczność długo się rozgrzewa, ale potem trudno im artystę czy artystkę wypuścić.
A czego można życzyć JazZamkowi w okazji dziesięciolecia? – Marzę, by JazZamek wciąż rozkwitał, żeby młodzi ludzie słuchali więcej muzyki – nie tylko jazzowej, lecz także tej, którą pomija się w mainstreamowych mediach, żeby publiczność czerpała radość ze wspólnego przeżywania muzyki i żeby polski jazz był nadal tak różnorodny – uśmiecha się kuratorka cyklu. Świeczki zdmuchnijmy wspólnie w Sali Wielkiej.
